کیسه‌ ی صفرا و جراحی آن

کیسه‌ ی صفرا و جراحی آن

کیسه‌ ی صفرا و جراحی آن (کله سیستکتومی)

کیسه‌ ی صفرا و بیماری‌های آن

کیسه‌ ی صفرا روی سطح زیرین لوب چهارم کبد قرار دارد و عمل اصلی آن غلیظ کردن، ذخیره سازی و ترشح صفرای تولید شده توسط کبد است. ترکیب اصلی صفرا را کلسترول، بیلی روبین و نمک‌های صفراوی تشکیل می‌دهند.

بیلی روبین از آزاد شدن هموگلوبین در گلبول‌های سرخ منهدم شده به دست می‌آید. این ماده پس از انتقال به کبد، از طریق صفرا دفع می‌شود. نمک‌های صفراوی که به وسیله‌ی سلول‌های کبدی از کلسترول ساخته می‌شوند برای هضم و جذب چربی‌ها، ویتامین‌های محلول در چربی و بعضی از مواد معدنی ضروری هستند. صفرا وارد مجاری صفراوی شده و در نهایت از طریق مجراها وارد کیسه‌ ی صفرا می‌شود. در طی عمل هضم با رسیدن غذا به دوازدهه( قسمت فوقانی روده باریک)، با تحریک کیسه صفرا، صفرا وارد دوازدهه می‌شود.

بیماری‌‌های کیسه‌ ی صفرا

اختلالات سیستم صفراوی هر ساله میلیون‌ها نفر را مبتلا می‌کند. بیماری‌های عمده مجاری صفراوی عبارت‌اند از:

سنگ کیسه‌ی صفرا

سنگ مجرای اصلی صفراوی

التهاب و عفونت کیسه‌ی صفرا .

سرطان کیسه صفرا (ناشایع)

پانکراتیت 

سنگ کیسه‌ ی صفرا

این بیماری سالانه میلیون‌ها نفر را مبتلا می‌کند در بیشتر موارد بدون علایم ظاهری است. ولی وقتی سنگ از کیسه‌ ی صفرا خارج و وارد مجرای صفراوی شود، ایجاد انسداد، درد و قولنج می‌کند. در صورت انسداد، التهاب کیسه صفرا به‌وجود می‌آید. هم‌چنین رنگ مدفوع روشن و ادرار پررنگ می‌شود و در صورت ادامه وضعیت، صفرا به عقب برگشته و موجب زردی و صدمه رسیدن به کبد می‌شود.

بیشتر سنگ‌ها از کلسترول، بیلی روبین و نمک‌های صفراوی تشکیل شده‌اند.

عوامل خطر ایجاد سنگ‌ها عبارت‌اند از:

مونث بودن، بارداری، سن بالا، توزیع چربی در ناحیه شکم،دیابت، استفاده از داروها (داروهای کاهش دهنده‌ی چربی خون، ضدبارداری)،کاهش سریع وزن و غیره است.

راه درمان سنگ کیسه‌ ی صفرا، برداشتن کیسه‌ی صفرا به وسیله‌ی جراحی است. به‌ویژه اگر سنگ‌ها متعدد و بزرگ باشند. روش مخصوصی برای پیش‌گیری از سنگ کیسه‌ ی صفرا، در افراد در معرض خطر وجود ندارد. عوامل تغذیه‌ای، چاقی باید هرچه سریعتر اصلاح گردد. بعد از عمل جراحی و فقدان کیسه صفرا، صفرا مستقیماً از کبد به روده ترشح می‌شود که با گذشت زمان لوله‌های صفراوی گشاد می‌شوند تا بتوانند مشابه کیسه‌ی صفرای اصلی، صفرا را در خود حفظ کنند و در مواقع ضروریت صفرا را به داخل لوله گوارش تخلیه نمایند.

شکایات شایع

علائم سنگهای صفراوی از بی علامتی تا یک درد ناتوان کننده تغییر می‌کنند.

علائم شامل موارد زیر است:

• درد خفیف تا شدید در بالای شکم

• درد معمولاً شدید و طولانی بوده و اغلب برای تسکین آن نیاز به تزریق مسکن وجود دارد.

• تب و لرز، تهوع و / یا استفراغ

• دردهای شدید بالای شکم که انتشار به پشت داشته و به‌مدت بیش از سی دقیقه طول می‏‌کشند و اغلب برای تسکین نیاز به تزریق مسکن دارند معمولاً در اثر جابه‌جایی سنگ‌های صفراوی ایجاد می‌‏شوند و در این موارد باید احتمال سنگهای صفراوی مطرح و در صورت وجود درمان شوند.

• یرقان (مشکل کبدی که پوست را زرد می‏‌کند)

• دردهای ناشی از سوء هاضمه یا زخم‏‌های معده و اثنی عشر را نباید با درد ناشی از سنگ صفراوی اشتباه کرد. این دردها خفیف‌‏تر بوده و با غذا رابطه داشته و معمولاً به آنتی‏‌اسید پاسخ می‌دهند.

• در موارد بسیاری سنگ صفراوی علامتی ایجاد نمی‏‌کند و به‌طور اتفاقی در سونوگرافی یافت می‏‌شود. این گونه موارد بسته به شرایط بیمار و‌ تصمیم پزشک فرق می‌کند.

درمان 

سنگ‌های صفراوی معمولاً علامت دار می‌شوند و نیاز به جراحی دارند. بعضی اوقات ممکن است پزشک شما صرفاً بخواهد وضعیت شما را به طور مداوم تحت نظر قرار دهد. سایر انواع درمان شامل دارو درمانی، ERCP و اسفنکتروتومی است.

دارو درمانی

ممکن است به صورت خوراکی برای از بین بردن بعضی از انواع سنگ‌های کوچک داده شود. اما برای دارو درمانی زمان طولانی لازم است تا اثر داروها ظاهر شود و سنگها ممکن است بعد از قطع دارو مجدداً ایجاد شوند. درمان دارویی برای افرادی‌که نمی‏‌توانند جراحی شوند بیشتر فایده خواهد داشت.

ERCP و اسفنکتروتومی برای تخلیه سنگ‌های مجاری صفراوی ممکن است به تنهایی انجام شده یا بعد از آن، عمل جراحی برای برداشتن کیسه صفرا انجام شود.

جراحی اغلب برای برداشتن سنگ‌های صفراوی و کیسه صفرا انجام می‏‌شود. در حال حاضر بهترین انتخاب برای بیمار مبتلا به سنگ علامت‌دار کیسه‌ی صفرا عمل جراحی است و چنانچه توسط جراح متخصص انجام شود بی‏‌خطر و مؤثر است.

برداشتن کیسه صفرا از طریق لاپاراسکوپی
با ایجاد چند سوراخ کوچک بر روی پوست برای مشخص کردن و برداشتن کیسه صفرا انجام می‏‌شود. با این روش معمولاً سنگ‌های صفراوی همراه با کیسه صفرا برداشته می‌شود.. درد و طول مدت بستری بعد از عمل در این روش کمتر است.

تکنیک

در این عمل بجای برش ۱۵-۲۰ سانتی‌متری عمل باز از ۴ -۳برش نیم تا یک سانتی متری برای ورود ابزار لاپاروسکوپی (گیره – کلیپس و …) از میان تروکارها استفاده می‌شود. مراحل عمل به ترتیب عبارتند از:

آماده‌سازی بیمار – ایجاد پنوموپریتونئوم (دمیدن گاز به فضای شکم)- وارد کردن پورت‌ها – دیدن احشاء با لاپاروسکوپ (لاپاروسکوپی تشخیصی) – باز کردن پریتوئن احشائی – باز کردن مثلث کالوت – بستن و بریدن شریان و مجرای صفراوی – جدا کردن کیسه‌ی صفرا از بستر کبدی خود – بیرون آوردن کیسه صفرا و سنگ‌ها – شستشوی بستر عمل – بررسی نهایی با لاپاروسکوپ – خارج کردن گاز و بستن زخم

جراحی باز کیسه صفرا شامل یک برش بزرگتر برای برداشتن کیسه صفرا و هم‌چنین برای برداشتن سنگ‌های داخل مجاری صفراوی است.

تفاوت‌های عمل باز و لاپاروسکوپی :

عنوان

عمل باز

لاپاروسکوپی

درد بیمار

بیشتر

کمتر

مدت بستری

بیشتر

کمتر

اسکار محل برش

زیاد

کم و قابل قبول

عفونت زخم

بیشتر

کمتر

عوارض کلی

بیشتر

کمتر

رضایت بیمار

کمتر

بیشتر